شناسه خبر: 11175 منتشر شده در مورخ: 1391/12/30 ساعت: 01:05 گروه: معرفی محلات شهر تهران  
معرفی محله قلهک
محله ای در قاموس بین المللی!

معرفی محله قلهک

   
در گذشته آب منطقه قلهک از هفت رشته قنات تأمین می‌شد که مهم‌ترین آن‌ها دو قنات موجود در باغ سفارت بریتانیا و دیگری قنات جاری در باغ قوام السلطنه بوده است.

قُلْهَک محله‌ای است واقع در منطقه ۳ شهرداری تهران. محله قلهک از غرب به خیابان شریعتی، از شرق به خیابان جلالی و از شمال به حدود باغ سفارت بریتانیا منتهی می‌شود. خیابان یخچال یکی از خیابان‌های اصلی محله قلهک است.

این منطقه از گذشته‌های دور دارای چندین رشته قنات بوده که برخی از آنها هنوز جاری هستند.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی محلات شهر تهران"پامنیوز"، در گذشته آب منطقه قلهک از هفت رشته قنات تأمین می‌شد که مهم‌ترین آن‌ها دو قنات موجود در باغ سفارت بریتانیا و دیگری قنات جاری در باغ قوام السلطنه بوده است.

آب قنات جاری در سفارت که بسیار پرحجم و همچنان جاری است، درختان چنار کهنسال منطقه را سیراب می‌کند. در منطقه قلهک دارای 2 مسجد به نام های مسجد جامع و مسجد اعظم قلهک وجود دارد که قدیمیترین مسجد مسجد اعظم قلهک می باشد که در آن در ایام تاسوعا و عاشورا نخل قلهک برای ایام سوگواری بیرون آورده می شود همچنین حمام اهالی قلهک واقع در خیابان جلالی جنب بن بست شریعتی می باشد که به نام گرمابه حافظ تا چندین سال پیش معروف بوده است که در حال حاضر تعطیل می باشد که قدمتی بیش از 80 سال دارد که تاریخ به وجود آمدن آن مشخص نیست ولی شواهد نشان می دهد که آب قنات که از سفارت انگلیس وارد حوضچه حمام می شده و کوره پزخانه توسط برگ درختان و الوار سوزانده شده آب گرم می شده و اهالی حمام می کردن که بعدها لوله کشی آب و گاز آمده و دوش حمام نصب شده که قبلا به صورت خزینه بوده است در قلهک یک کوچه به نام کوچه سجاد که در قدیم به (( کوچه ده )) معروف بوده که اهالی قدیمی در این محل زندگی می کردنند که در حال حاضر هم هستن ولی به دلیل ساختمان نوساز و افراد جدید به این محل آمده اند که بافت قدیمی به سبک جدید تغییر شکل داده است . مسجد کوچک دیگری هم در ابتدای کوچه سجاد هنوز هم وجود دارد از طرف جلالی که این مسجد هم قدیمی می باشد

یک طرف کوچه سجاد به جلالی و انتهای کوچه به خیابان شریعتی راه دارد البته تردد اتومبیل امکان ندارد به خیابان شریعتی. مسیل آب قنات از سفارت انگلیس تا خیابان چاله هرز امتداد دارد

تاریخچه

منطقه قلهک به طور خاص به «کوچه سجاد» معروف بوده و پیش از آن «کوچه ده» نام داشته که اشاره‌ای به ده قدیمی قلهک در این منطقه است. قلهک در گذشته از آبادی‌های توابع شمیران محسوب می‌شده است.

درسال ۱۲۵۱ قمری محمد شاه تمامی امتیاز مالکیت زمین‌های مناطق قلهک و زرگنده را به ترتیب به دولت‌های بریتانیا و روسیه واگذار کرد. پس از آن و در دوره سفارت سر جان کمپبل وزیر مختار بریتانیا در ایران، بریتانیایی‌ها تغییرات گسترده‌ای در قلهک انجام دادند و باغ تابستانی سفارت و واحدهای منطقه مسکونی کارکنان خود را در قلهک بنا نهادند. امتیاز مالکیت قلهک تا دوران پادشاهی رضا شاه در اختیار بریتانیا باقی ماند و پس از آن با الحاق قلهک به شهر تهران، مالکیت زمین‌های منطقه به شهر تهران واگذار شد و تنها باغ سفارت در اختیار دولت بریتانیا باقی ماند.

قلهک محل مجادلات سیاسی و تحصن آزادی خواهان، خصوصا در زمان مشروطیت نیز بوده است. پس از به توپ بستن مجلس شوای ملی توسط بریگاد قزاق، از آنجا که دولت بریتانیا مخالف سیاست‌های روسیه در ایران بود، به آزادی‌خواهانی چون دهخدا، تقی زاده و معاضدالملک و دیگرانی که از مجلس جان سالم به دربرده بودند، پناه داد. سپس سفارت بریتانیا به دستور لیاخوف محاصره شد، اما سرانجام با دخالت سفیر بریتانیا همه پناهندگان از ایران خارج شدند.

محله قلهک همچنان ردپای خود در سیاست ایران بخصوص سیاست خارجی را حفظ کرده است و بخصوص در سالهای اخیر، مجادلات بسیاری بین ایران و انگلستان بر سر باغ موسوه به "باغ قلهک" پدید آمده است و در آخرین مورد، شهرداری تهران علیه دولت انگلستان به دلیل خشک کردن درختان باغ قلهک شکایت کرد.

نام قلهک

کلمه قلهک از دو کلمه «قله» و «ک» تشکیل شده‌است که قله معرب کلمه کله، مخفف کلات به معنای قلعه است. عقیده اهالی بر این است که به دلیل اهمیت آبادی قلهک که سه راه گذرگاه‌های لشگرک، ونک و شمیران بوده است، به آن(قله- هک) گفته شده است.

باغ قلهک

قلهک و زرگنده از محله های تاریخی و سنتی تهران است که مانند بسیاری از محله های امروزی تهران در دوران قاجار، دهکده ای بیش نبودند که آب این روستاها از چند رشته قنات و همچنین رودخانه دربند تامین می شد .

از آنجا که عمارت تابستانی سفارت روس در زرگنده و نیز عمارت تابستانی انگلیس در قلهک قرار داشت، مردم، این قنات ها را قنات های روس و انگلیس می نامیدند.

می گویند قلهک را ناصر الدین شاه به انگلیس بخشید و پس از آن محمد علی شاه قاجار زرگنده را به وزیر مختار روس اعطا کرد وبه همین دلیل است که  قلهک و زرگنده  دارای خانه های تاریخی ارزشمند بسیاری است.

این منطقه از لحاظ وقایع سیاسی دوران قاجار اهمیت بسیاری دارد به گونه ای که بر اساس شواهد تاریخی سفارت کشورهای  روسیه و انگلیس  به صورت طولانی در این منطقه حضوری ارباب گونه داشتند و شاهان قاجار امتیازات متعددی برای آنها قائل می شدند اما در کنار محله زرگنده ، باغ قلهک در تاریخ اسرار بسیاری را از وقایع مشروطه تا سلطنت رضاخانی در خود جای داده است.

اکنون از این باغ که  دیوارهایی بلند و سر به فلک کشیده دارد ، به وسیله پست های نگهبانی حفاظت می شود. تا جایی که مردم عادی گمان می کنند که این مکان عظیم و قدیمی، سفارت انگلیس است؛ غافل از آن که سفارت انگلیس در خیابان فردوسی تهران است، نه در قلهک. 

سموئل گرین درباره این باغ می گوید:(( چند سال قبل دولت ایران دهات قلهک و زرگنده را به سفارت های انگلیس و روس عطا فرموده و آنها ابنیه نیمه فرهنگی برای سفرا و نواب سفارت بنا کرده اند و دور آن باغات انبوه احداث نموده اند. در فصل تابستان فرنگی های زیادی به این دهات ییلاقی می روند و احدی نمی تواند بدون اجازه سفارت، خانه بخرد یا کرایه کند. هرگاه میان سکنه این دهات نزاعی واقع شود باید سفرای مزبور حکم آن را بنمایند))

اکنون دیگر زرگنده از سلطه استعمار روس رهایی یافته اما انگلیس همچنان به تسلط خود بر قطعه ای از قلهک تحت عنوان باغ سفارت یا سفارت تابستانی ادامه می دهد و تعدادی از کشته شدگان خود از جنگ جهانی دوم را در آن مدفون کرده  است.

گورستان‌ مزبور در ضلع‌ جنوبی‌ محوطه‌ وسیع‌ و پارک‌ مانند محل‌ تابستانی‌ سفارت‌ انگلیس در قلهک‌ احداث‌ شده‌ و از روی‌ صلیب‌ نصب‌ شده‌ روی‌ قبور و نیز تواریخی‌ که‌ روی‌ سنگ ها منقوش‌ شده‌ چنین‌ بر می آید که‌ این‌ گورستان‌ مدفن‌ اجساد کشته‌شدگان‌ انگلیسی‌ در ایران‌ در خلال ‌ سال های‌ 1914 تا 1918 میلادی‌ \ 1293 تا 1297 هـ.ش‌ ، همچنین‌ سال های‌ 1939 تا 1945 میلادی‌ 1318 تا 1324 هـ.ش‌ در خلال‌ حوادث‌ جنگ‌ دوم‌ جهانی‌ بوده ‌ است.

معرفی محله قلهک/ گورستان انگلیسی ها در باغ قلهک

مجموعه باغ ییلاقی قلهک در سال 1373هجری قمری ساخته شد. مساحت این باغ در حدود 20هکتار است وقناتی در آن به چشم می خورد.علاوه بر گورستان سربازان انگلیسی در این باغ، ساختمان مسکونی و تشریفاتی ، یک استخر تفریحی ، و یک برکه آب با گل های نیلوفر آبی به چشم می خورد .

در ضلع شمالی این اقامتگاه‌ تابستانی‌ که اکنون در دست انگلیسی هاست یک مرکز مطالعاتی به نام " انجمن ایرانشناسی بریتانیا " ساخته شده است که فعالیت خود را از سال 1961 میلادی آغاز کرده و عملکرد خود را بر پژوهش در حوزه ایرانشناسی و چاپ کتاب متمرکز کرده است.همچنین دو مدرسه که در حال حاضر به مدارس آلمانی ها و فرانسوی ها اختصاص یافته در مجاورت این انجمن قرار دارد.

باغ  قلهک اکنون به محل استقرار کارکنان سفارت انگلیس در تهران تبدیل شده واین باغ به همراه  موسسات اطراف آن، در اختیار سفارت انگلیس است.

اما سالیان دراز است که سوال های بی پاسخ  بسیاری در اذهان مردم این محله در مورد اسرار این باغ نقش بسته که هنوز کسی به این ابهامات پاسخ نگفته است.

تاریخ سیاسی باغ قلهک

بعد از شکایت شهردار تهران از سفارت انگلیس به دلیل خشک شدن درختان باغ قلهک، این باغ در صدر خبرها قرار گرفت؛ به همین علت تاریخچه‌ای از این باغ ارائه می شود. نبض سیاست ایران در دوران قاجار و پهلوی در باغ قلهک می‌تپید. محفل‌ها و تصمیمات گرفته شده در این باغ که پیش‌کشی محمدشاه به سرجان ملک بود، تأثیرات فراوانی بر تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران داشته است.

به گزارش مهر، در سه‌کیلومتری جنوب امامزاده صالح، یعنی جایی همجوار جاده قدیم شمیران، محله زرگنده و کمی پایین‌تر از آن، محله قلهک واقع شده است. اگرچه روند تغییر نام محله‌ها و خیابان‌های تاریخی پایتخت سرعت گرفته، همچنان قدیمی‌ها از این دو محله با نام قدیمی‌شان یاد می‌کنند. دیوار آجری قرمزرنگ این باغ مشجر که در افکارعمومی بیشتر به نام باغ قلهک معروف است، در خیابان شریعتی، حد فاصل خیابان دولت و پل صدر، با چند در بزرگ و کوچک، فلزی و چوبی و با وسعتی بالغ بر مساحت چند شهرک واقع شده است. این باغ یادگار خاطرات فراوانی از بیش از یک‌صدوهفتاد سال تاریخ ایران است و ساکنان محله قلهک و خیابان دولت، سال‌های سال است که با این باغ و رویدادهای آن مأنوس هستند.

محمدشاه باغ قلهک را به انگلیسی‌ها داد

در سال 1251قمری که سرجان کمپبل، وزیر مختار انگلیس در ایران بود، محمدشاه این باغ را که جزو «تیول» شاهی بوده، به دولت انگلستان اجاره داد و سفارت انگلیس ییلاق خود را در قلهک بنا کرد. پس از چندی، شاه از درآمد اجاره آن نیز صرف‌نظر کرد و این محل را تلویحاً به‌طور رایگان در اختیار هیئت سیاسی انگلیس گذاشت. مال‌الاجاره این محل در آن زمان ماهی 30تومان یا 15لیره بیشتر نبود، ولی این تفقد شاهانه اعتبار فراوانی برای وزیر مختار انگلستان به ارمغان آورد و باعث افزایش شخصیت و اعتبار او در بین دیگر عوامل کشورهای خارجی در ایران شد. در ادامه، اتباع انگلیسی با فراموشی مرحمت شاهانه، پا از حد خود فراتر گذاشتند و از حقوق خود تجاوز کردند و به ایجاد هرگونه دخل و تصرف به‌عنوان منطقه مسکونی در این محل روی‌ آوردند. در این روزها، با استفاده از شرایط خاص آن دوران و ناآرامی‌های ملی، دست‌درازی انگلیسی‌ها به‌حدی رسید که عملاً حاکمیت خود را بر سراسر قریه قلهک گسترش دادند و خود را حاکم بلامنازع قلهک برشمردند و از انجام هر فعالیتی در این قریه اجتناب نکردند. بدین‌گونه نمایندگان استعمار پیر، سیطره خود بر قلهک را آغاز کردند. اما سیطره انگلیسی‌ها بر قریه قلهک بیش از حد گسترش یافت و در تاریخ آمده است که در این دوره حاکمیت بر قلهک با انگلیسی‌ها بوده و ماموران ایرانی حق مداخله در امور این قریه را نداشتند تا جایی که حتی کدخدای این قریه را نیز انگلیسی‌ها تعیین می‌کردند. این وضع بدین منوال ادامه داشت تا آنکه سال‌ها بعد، با لغو حق کاپیتولاسیون، امتیازات ویژه انگلیسی‌ها از بین رفت و دست آنان از قریه قلهک کوتاه شد. اما سایه شوم استعمار بر این باغ زیبا باقی ماند.

نشست‌های فراماسونی در باغ قلهک

از بین تمامی جلسات برپاشده در این باغ، مرموزترین جلسات، برپایی نشست‌های فراماسون‌ها در این باغ بود. در دوره پهلوی اول، باوجودآنکه در پی اختلاف بین رضاخان و محمدعلی فروغی، وی از کار برکنار و خانه‌نشین شده بود؛ اما دست‌های خوفناک، پرقدرت و نامرئی فراماسون‌ها از فراموش‌خانه انگیسی‌ها در باغ قلهک بیرون آمد و رضاشاه را مجبور به بازگرداندن فروغی کرد. در ادامه، فروغی که خود استاد اعظم لژهای ماسونی در ایران بود، به دفعات به همراه نمایندگانی از آمریکا و انگلیس و ازجمله شخص سفیر انگلیس در فراموش‌خانه باغ قلهک گرد هم جمع شدند و سعی کردند تاریخ ایران را رقم بزنند. پادشاهی محمدرضاشاه یکی از نتایج همین جلسات مرموز بود. گذشته از این، باغ قلهک در خود رازهای فراوانی دارد که هریک از این رازها می‌تواند گره‌های فراوانی از تاریخ نادانسته ایران باز کند.

خیابان فردوسی یا قلهک؟

اما پرسشی که در اذهان نقش می‌بندد، این است که سفارت انگلیس کجاست؟ محوطه همجوار با خیابان فردوسی و خیابان جمهوری اسلامی یا باغ قلهک؟ درحالی‌که طبق قوانین بین‌المللی، دولت‌ها تنها مجاز به داشتن یک محل به‌عنوان سفارتخانه در هر کشوری هستند که آن سفارتخانه جزو خاک آن کشور و آن دولت محسوب می‌شود؛ ازاین‌رو باوجود استقرار سفارت انگلیس در خیابان فردوسی، معلوم نیست انگلیسی‌ها در باغ قلهک چه می‌کنند؟

طبقه بندی محلی خبر :
کشور : ایران
استان : تهران
شهر : تهران
منطقه : منطقه 3
محله : قلهك
خبرهای مرتبط
نظرات :
نظر شما :
نام
ایمیل
نظر شما
Page Generated in 0/0406 sec